Göz Hastalıkları
Göz muayenesi randevunuzu alın
- Esnek bakım seçenekleri
- Kişiye özel değerlendirmeleri
- Bireysel tedavi planlaması
Prematüre Retinopatisi (ROP), erken doğan bebeklerde gözün arkasındaki retina kan damarlarının anormal büyümesiyle karakterize, körlüğe yol açabilecek potansiyel bir hastalıktır.
Düşük doğum ağırlığı ve erken gestasyonel yaş en önemli risk faktörleridir. Çoğu vaka hafif seyredip kendiliğinden iyileşse de, tedavi edilmeyen ağır vakalar retina dekolmanına ve görme kaybına neden olabilir.
Aşağıda temel bilgileri hızlı bir şekilde bulabilirsiniz:
Risk faktörleri
Retina tabakasının damarlanması anne karnında kırkıncı hafta civarında (normal doğum zamanında) tamamlanmaktadır.
Erken doğum sebebiyle bu damarlanma önce durabilmekte ve ardından zararlı bir şekilde yeniden başlayıp retina harabiyeti görülebilmektedir. İyi bir prematüre yoğun bakımı ROP gelişim riskini azaltabilmektedir.
ROP gelişimi için sayabileceğimiz önemli risk faktörleri:
- Düşük doğum haftası (ne kadar erken doğarsa o kadar riskli)
- Düşük doğum kilosu (ne kadar az ise o kadar riskli)
- Uzun süren mekanik ventilasyon ihtiyacı
- Ek patolojiler ve tıbbi girişimler
Nasıl oluşur?
Anlaşılacağı gibi ROP hastalığı potansiyel olarak körlüğe neden olabilen bir hastalıktır. Bununla birlikte tüm prematür bebeklerde hastalık bu şekilde ağır seyretmez. Yaklaşık olarak erken doğan her üç bebekten birinde ROP hastalığı gelişmektedir. Fakat bunların çoğu kendiliğinden gerilerken oransal olarak az bir kısmında tedavi gerekmektedir. Tedavi ihtiyacı gestasyon yaşı azaldıkça oransal olarak artmaktadır.
Hastalık genellikle gebeliğin başlangıcından itibaren 32. haftadan sonra ortaya çıkmaktadır. Örneğin bebek 27. haftada doğmuş ise hastalık en erken 5 hafta sonra (bebek toplam 32 haftayı tamamladığında) başlayacaktır. Bu nedenle ilk göz muayenesi 32. haftada yapılmalıdır. Doğum 28. haftadan sonra olmuş ise ilk muayene doğumdan 4 hafta sonra yapılmalıdır.
Risk Faktörleri ve Tarama
- Risk Grubu: Her ne kadar yeni kriterler daha erken doğan ve daha düşük doğum tartılı bebekleri risk grubuna dahil etse de ülkemizde 1500 gram altında doğum ağırlığına veya 32 haftadan daha az gestasyonel yaşa sahip tüm bebekler taranmalıdır.
- İlk Muayene: Bebek taburcu edilmeden önce, genellikle doğumdan 4 hafta sonra yapılır.
- Rehber: Amerikan Oftalmoloji Akademisi (AAO) gibi kuruluşlar, riskli bebeklerin mutlaka uzmanlarca taranmasını tavsiye eder.
Göz muayenesi
ROP hastalığı için yapılan göz muayenesi de yetişkin göz muayenesinden farklıdır. Bu muayene için bebeğin gözbebeği damla ile büyütülür. Bebeğin bu işlem öncesinde 1 saat aç bırakılması, muayeneden 15-30 dk sonra beslenmesi gereklidir.
Ek olarak bu damlalar terlemeyi engellediği için bebeğin ateşini yükseltebilmektedir. Bu durumda da bebeğin ateşinin düşürülmesi gerekebilir. Gözbebeğinin büyümesinin ardından özel bir cihaz veya kamera ile göz dibi (retina) muayenesi yapılır. Bu işlem esnasında bebeğin göz kapaklarının açılması için özel bir spekulum (kapak açıcı aparat) kullanılır.
Göz dibi muayenesi sırasında ise retinanın tüm bölgelerinin görülebilmesi için göz küresine dışarıdan baskı yapılması gerekmektedir. Bu muayene her ne kadar aileler için rahatsızlık verici olsa da bebeğe veya gözüne bir zararı yoktur.
Hastalığın takibi
Hastalığın takibi için bir muayene yeterli olmaz. ROP hastalığı gelişmeyen bebekler 40 haftayı doldurana kadar (veya retina tamama yakın damarlanmasını tamamlayıncaya kadar) 2-3 haftada bir muayene edilmelidir. Hastalığın geliştiği bebekler ise hastalığın ciddiyetine göre 3 gün ila 2 hafta aralıklarla düzenli olarak muayene edilmelidirler. Özellikle 35.-39. gestasyonel haftalarda hastalık ağırlaşabildiğinden bu dönemde özellikle dikkatli olmak ve muayeneleri aksatmamak gereklidir. Bu durum özellikle hastanede yatmayan, taburcu edilmiş bebeklerin yakınları tarafından akılda bulundurulmalıdır. Anti-VEGF tedavi uygulanan bebeklerde hastalık geriledikten sonra da uzun süreli (bazı olgularda 2 yıla kadar) ayda bir kontrol gerekir. ROP sekel bırakabileceğinden bu çocuklar ileri yaşlarda da düzenli olarak kontrol edilmelidirler.
Sıkça Sorulan Sorular
01. Prematüre Retinopatisi (ROP) tam olarak nedir ve neden sadece erken doğan bebeklerde görülür?
Prematüre Retinopatisi (ROP), erken (prematüre) doğan bebeklerin gözlerindeki ağ tabakasını (retina) besleyen damarların normal gelişimini tamamlayamaması durumudur. Anne karnındaki bebeklerde göz damarları doğuma yakın aylarda son halini alır.
Bebek çok erken doğduğunda, bu damarların büyümesi duraklayabilir ve ardından anormal, hassas yeni damarlar oluşmaya başlar. Bu yeni damarlar kanamaya veya retina tabakasında çekintilere yol açarak görme kaybı riski oluşturabilir. Bu yüzden zamanında doğan bebeklerde bu hastalık görülmez.
02. Hangi bebeklerin risk altında olduğunu nasıl anlarız? Her erken doğan bebeğe ROP muayenesi yapılmalı mıdır?
Her erken doğan bebeğin riski aynı değildir. Türkiye’de ve dünyada kabul gören kılavuzlara göre, özellikle 32 haftadan önce doğan veya doğum ağırlığı 1500 gramın altında olan tüm bebeklerin mutlaka ROP muayenesi olması gerekir.
Ayrıca 32 haftadan büyük veya 1500 gramdan ağır doğmuş olsa bile; yoğun bakımda uzun süre oksijen tedavisi almış, ciddi enfeksiyon veya kan transfüzyonu (kan değişimi) geçirmiş, genel durumu hassas olan bebekler de neonatolog (yenidoğan uzmanı) veya göz hekiminin kararıyla tarama programına alınmalıdır.
03. İlk göz muayenesi ne zaman yapılmalıdır? Geç kalınırsa ne olur?
ROP muayenesi için zamanlama hayati önem taşır. Genellikle ilk muayene, bebek doğduktan sonraki 4. ila 6. haftalar arasında (veya bebeğin anne karnındaki süresiyle birlikte 31. ila 33. gebelik haftasına ulaştığında) yapılır.
Bu muayeneyi geciktirmek geri dönüşü olmayan sonuçlara yol açabilir. Çünkü ROP, sinsi ilerleyen bir hastalıktır; bebekte dışarıdan bakınca hiçbir belirti (kızarıklık, ağrı, çapaklanma) görülmez. Hastalık kritik evreye ulaşmadan yakalanmalıdır; geç kalındığında kalıcı körlük riski oluşabilir.
04. ROP muayenesi nasıl yapılır? Bebeğimin canı çok acır mı?
Ebeveynlerin en çok endişelendiği konulardan biri budur. Muayene öncesinde bebeğin göz bebeğini büyütmek için özel damlalar damlatılır. Muayene sırasında ise gözün açık kalmasını sağlayan küçük, steril bir aparat (blefarostat) kullanılır.
Bebekler işlem sırasında ağlayabilirler ancak bu genellikle acıdan ziyade gözlerinin açık tutulmasından ve ışık gelmesinden duydukları rahatsızlıktandır. Muayene öncesi göze damlatılan uyuşturucu damlalar sayesinde bebeğin acı hissetmesi minimuma indirilir. Muayene, bu alanda uzmanlaşmış deneyimli bir retina hekimi tarafından birkaç dakika içinde güvenle tamamlanır.
05. Prematüre retinopatisi nasıl tedavi edilir? Her ROP hastası bebeğe ameliyat gerekir mi?
ROP teşhisi konulan her bebeğin tedaviye ihtiyacı olmaz. Aslında ROP hastası bebeklerin büyük bir kısmında (Evre 1 ve Evre 2 seviyesindekilerde), damarlar zamanla kendiliğinden normal gelişimine döner. Bu bebekler damarlar tamamen gelişene kadar düzenli takibe alınır.
Hastalık ilerler ve kritik sınıra (Evre 3 ve sonrasına) ulaşırsa tedaviye başlanır. Günümüzde en sık uygulanan modern tedaviler; göz içine özel ilaç enjeksiyonları (anti-VEGF tedavisi) veya retinal lazer fotokoagülasyon uygulamalarıdır. Çok ileri evrelerde ise (retina dekolmanı geliştiğinde) cerrahi ameliyatlar (vitrektomi) gerekebilir.
- Cevapsız sorunuz kalmasın
Yardıma mı ihtiyacınız var? veya sorularınız mı var?
Acil tıbbi durumlarda lütfen hemen bizi arayın.
Her zaman yardımcı olmaya hazırız!
